Шөлейттену және құрғақшылыққа қарсы күрес дүниежүзілік күні
Шөлейттену және құрғақшылыққа қарсы күрес дүниежүзілік күні жыл сайын 17 маусымда аталып өтеді. Бұл халықаралық күн Біріккен Ұлттар Ұйымының Шөлейттенуге қарсы күрес жөніндегі конвенциясы қабылданғаннан кейін, 1994 жылы БҰҰ бастамасымен бекітілді. Оның негізгі мақсаты – жердің тозуы, шөлейттену және құрғақшылық мәселелеріне әлемдік қауымдастықтың назарын аудару, сондай-ақ табиғи ресурстарды сақтау мен қалпына келтірудің тиімді жолдарын іздестіру. Бұл күн адамдарға құнарлы жердің адамзат өмірінің маңызды негіздерінің бірі екенін еске салады, өйткені жер халықты азық-түлікпен, сумен және қажетті табиғи ресурстармен қамтамасыз етеді.
Шөлейттену – қуаң, жартылай қуаң және құрғақ аймақтардағы жердің тозу процесі. Оның барысында топырақ біртіндеп өзінің құнарлылығын және өсімдіктердің өсуін қамтамасыз ету қабілетін жоғалтады. Атауына қарамастан, бұл процесс жердің тікелей шөлге айналуын білдірмейді. Ол ауыл шаруашылығы алқаптарында, жайылымдарда және дала аймақтарында орын алып, қоршаған ортаның нашарлауына және халықтың өмір сүру сапасының төмендеуіне әкеледі. Шөлейттенудің негізгі себептері климаттың өзгеруі, ұзаққа созылған құрғақшылық, ормандардың жойылуы, малдың шамадан тыс жайылуы, жер мен су ресурстарын тиімсіз пайдалану және топырақ эрозиясы болып табылады.
Құрғақшылық – адамдардың өміріне және қоршаған ортаға елеулі әсер ететін ең қауіпті табиғи құбылыстардың бірі. Ол жауын-шашынның ұзақ уақыт бойы жеткіліксіз түсуі нәтижесінде пайда болып, өзендердегі, көлдердегі, су қоймаларындағы және топырақтағы су қорының азаюына алып келеді. Құрғақшылықтың салдары өте ауыр болуы мүмкін: ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігі төмендейді, жайылымдардың жағдайы нашарлайды, ауыз су тапшылығы туындайды, орман және дала өрттерінің қаупі артады. Сонымен қатар, құрғақшылық экономикалық қиындықтарға, азық-түлік бағасының өсуіне және зардап шеккен аймақтардан халықтың мәжбүрлі қоныс аударуына себеп болуы мүмкін.
Шөлейттену мен құрғақшылық мәселелері жаһандық сипатқа ие және әлем бойынша миллиардтаған адамға әсер етеді. Халықаралық ұйымдардың мәліметтері бойынша, жер бетінің едәуір бөлігі қазірдің өзінде тозуға ұшыраған, бұл азық-түлік қауіпсіздігіне, биоалуантүрлілікті сақтауға және тұрақты дамуға үлкен қауіп төндіреді. Әсіресе климаттың өзгеруі құрғақшылықтың жиілігі мен ұзақтығын арттырып, жердің тозу үдерісін жеделдетіп отырғаны алаңдаушылық туғызады. Осыған байланысты Біріккен Ұлттар Ұйымы мемлекеттерді топырақты қалпына келтіру, су ресурстарын сақтау және экологиялық тұрғыдан қауіпсіз ауыл шаруашылығы әдістерін енгізу бойынша шаралар қабылдауға шақырады.
Қазақстан үшін шөлейттену мәселесі ерекше маңызды, себебі ел аумағының басым бөлігі қуаң және жартылай қуаң табиғи аймақтарда орналасқан. Топырақ құнарлылығын сақтау, жайылымдарды ұтымды пайдалану және су ресурстарын қорғау еліміздің басты міндеттерінің бірі болып табылады. Өңірдегі ең танымал экологиялық проблемалардың бірі – Арал теңізінің тартылуы. Бұл құбылыс табиғи ортаға елеулі өзгерістер енгізіп, маңайдағы халықтың өмір сүру жағдайының нашарлауына алып келді.
Шөлейттену және құрғақшылыққа қарсы күрес дүниежүзілік күні халықаралық конференциялар, ғылыми форумдар, экологиялық акциялар, ағартушылық іс-шаралар, ағаш отырғызу науқандары және ақпараттық бағдарламалар арқылы аталып өтеді. Бұл іс-шаралар халықтың экологиялық сауаттылығын арттыруға және жер мен су ресурстарына ұқыпты қарау қажеттілігіне назар аударуға бағытталған. Әрбір адам суды үнемді пайдалану, көгалдандыру жұмыстарына қатысу және табиғатты қорғау бастамаларын қолдау арқылы осы мәселені шешуге өз үлесін қоса алады.
Қорытындылай келе, Шөлейттену және құрғақшылыққа қарсы күрес дүниежүзілік күні үлкен халықаралық маңызға ие. Ол адамзатты жер мен су ресурстарын сақтауға, қоршаған ортаның тозуына жол бермеуге және болашақ ұрпақ үшін тұрақты дамуды қамтамасыз етуге шақырады. Табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану, жерді қалпына келтіру және мемлекеттердің бірлескен күш-жігері экологиялық тепе-теңдікті, экологиялық қауіпсіздікті және бүкіл әлем халқының әл-ауқатын сақтаудың маңызды шарттары болып табылады.